ଗୀତା ଆଚରଣ

              ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୁହନ୍ତି , “ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଠାରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଚିତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୋ ଠାରେ ଅର୍ପଣ କରିଦେଇ ଆଶାରହିତ , ମମତାରହିତ ଓ ସନ୍ତାପରହିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର” (3.30) । ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଗୀତାର ସାରାଂଶ ଏବଂ ଏହା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମର ଅନେକ ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରେ ।           ଆମର ପ୍ରଥମ ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି “ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ୍‌’ , ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ କାରଣ ଆମେ ଯାହା କରୁଛୁ ସେଥିରେ ଆମେ ଖୁସି ନୁହଁ କାରଣ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁ ଯେ ସୁଖ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ଳୋକଟି ଆମକୁ ଯାହା କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମ ହାତରେ ଅଛି ତାହା ଭଲଭାବରେ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାଏ , ଯାହା ଆମ ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ଆମ ଉପରେ ଲାଗୁ ହୋଇଛି , କିନ୍ତୁ ଆମର ସାମର୍ଥ୍ୟ ସହିତ କରିବା । ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି ନିଷ୍ଠୁର ଏବଂ ଜଟିଳ ହୋଇପାରେ , ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ନିହତ କରିବ କିମ୍ବା ନିହତ ହେବ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବରେ , ଆମର ଜଟିଳ ମାନବ ଶରୀର ଗୋଟିଏ କୋଷରୁ ବିକଶିତ ହୋଇଛି ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ (ପରିବର୍ତ୍ତନ) ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ଆମ ହାତରେ କୌଣସି କର୍ମ ସର୍ବଦା ଅତୀତ କର୍ମର ଏ...

  ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି , “ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହିତ ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କରେ ଓ କର୍ମମାନଙ୍କରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି । ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବରେ ବୁଝି ନ ଥିବା ସେହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଅଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବରେ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ବିଚଳିତ କରିବା ଉଚିତ୍‌ ନୁହେଁ” (3.29) ।           ବାସ୍ତବିକ କର୍ତ୍ତା ହେବା ବ୍ୟତୀତ , ଗୁଣଗୁଡ଼ିକରେ ଆମକୁ ସମ୍ମୋହିତ କରିବାର ଏବଂ ଆମ ଉପରେ ଯାଦୁ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅଛି ଯାହା ଆମକୁ ଆମର ବାସ୍ତବିକ ସ୍ୱଭାବକୁ ଭୁଲାଇଦିଏ । ଆମେ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ରହିଥାଉ , ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁନାହୁଁ ଯେ ଆମେ ଏହି ପ୍ରକାର ଯାଦୁର ଅଧୀନରେ ଅଛୁ ।           ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜ୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତି । ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗୁଣର ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ଛଳନା ବା ମାୟାର ଅଧୀନରେ ରହି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କର୍ତ୍ତା (3.27) ଏବଂ ଜିନିଷ ହାସଲ କରିବାକୁ , ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ , ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଏବଂ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ଏଥି ସହିତ , ସେମାନେ ପରିବାର , କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ସମାଜରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଶା ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କିମ୍ବା...

              ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି , “ ବସ୍ତୁତଃ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସବୁପ୍ରକାରେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥାଏ , ତଥାପି ଯାହାର ଅନ୍ତଃକରଣ ଅହଂକାରରେ ମୋହିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ , ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ‘ମୁଁ ହିଁ କର୍ତ୍ତା’ ବୋଲି ମନେ କରେ (3.27) । ଗୁଣ ବିଭାଗ ଏବଂ କର୍ମ ବିଭାଗର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନଯୋଗୀ ଗୁଣମାନେ ହିଁ ଗୁଣମାନଙ୍କରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି ସେଥିରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ” (3.28) ।           ଗୀତାର ମୂଳ ଉପଦେଶ ହେଉଛି ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର କେହି କର୍ତ୍ତା ନଥାଏ , ବରଂ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳାଫଳ । ତିନୋଟି ଗୁଣ ଯଥା ସତ୍ତ୍ୱ , ତମୋ ଏବଂ ରଜୋ ଆମ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଭିତରେ ଭିନ୍ନ ଅନୁପାତରେ ଉପସ୍ଥିତ । ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ; ରଜୋ ଗୁଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଲଗ୍ନ ଅଟେ ଏବଂ ତମୋ ଗୁଣ ଅଳସୁଆତାମୀ ଆଡକୁ ନେଇଯାଏ ।           ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ଗୁଣ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁଣଠାରୁ ଉନ୍ନତ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ନୁହେଁ ; ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଗୁଣ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ , ଯଦି ରଜୋ ଗୁଣର ଅଧିକ ପ୍ରତିଶତ ଥାଏ , ତେବେ ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଭାବରେ ଆଗ୍ରହୀ ହେବ...

              ଏକ ଫଳ ଏହାର ମୂଳ ବୃକ୍ଷରୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ବିକଶିତ ହୁଏ । ତା’ପରେ ସେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ମୂଳଗଛରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ । ମୂଳ ଗଛରୁ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରି ଶେଷରେ ବୃକ୍ଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଡିତ । ଅନ୍ୟ ପଟେ , ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ ଫଳ ପାଚିଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଳ ଗଛ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ , ଅର୍ଥାତ୍‌ ଏହା ନିଜ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ନୁହେଁ ।           ତଥାପି , ଏକ ପାଚିଲା ଫଳ ଅପରିପକ୍ୱ ଫଳକୁ ଗଛ ଛାଡିବା ପାଇଁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍‌ ନୁହେଁ , କାରଣ ଏହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ । ମୂଳ ଗଛରୁ ଆବଶ୍ୟକ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ପାଇବା ପାଇଁ ଯଦି ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ନ ନିଏ ତେବେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ । ସେଥିପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି , “ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ ଅଟଳ ଭାବରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀପୁରୁଷ ଆସକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ କର୍ମ କରୁଥିବା ଅଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭ୍ରମ ଅର୍ଥାତ୍‌ କର୍ମ ପ୍ରତି ବିତୃଷ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଇବା ଉଚିତ୍‌ ନୁହେଁ ; ବରଂ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ କର୍ମ ଭଲ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆଚର...

  ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ , ଆମେ କିଛି କର୍ମ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଥାଉ ଯାହାକୁ ଆମେ ପସନ୍ଦ କରୁ , ଯାହାକୁ ‘ଆସକ୍ତି’ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥାଏ କିମ୍ବା ଘୃଣା ହେତୁ ଆମେ କିଛି କର୍ମରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥାଉ ଯାହାକୁ ‘ବିରକ୍ତି’ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥାଏ । ତଥାପି , ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି , ଯାହାକୁ ‘ଅନାସକ୍ତି’ କୁହାଯାଏ , ଯାହାକି ଆସକ୍ତି ଏବଂ ବିରକ୍ତିର ଅତିକ୍ରମ ଅଟେ । ସେ କୁହନ୍ତି , “ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅଜ୍ଞାନ ଲୋକେ ଯେଉଁ ପ୍ରକାରେ କର୍ମ କରନ୍ତି , ଆସକ୍ତି ରହିତ ବିଦ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ ସେହି ପ୍ରକାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍‌” (3.25) ।           ଆସକ୍ତି ଏବଂ ବିରକ୍ତି ଉପରେ ଆଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରେ । ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି (ଆସକ୍ତି) ଆମକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ । ସେହିଭଳି , ଘୃଣାକାରୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି (ବିରକ୍ତି) ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଆରାମ ଦେଇଥାଏ । ତେଣୁ , ଉଭୟ ଆସକ୍ତି ବା ବିରକ୍ତି ଆମକୁ ସୁଖ ଏବଂ ଅସନ୍ତୋଷର ଧୃବ ମଧ୍ୟରେ ଝୁଲାଇବାରେ ସକ୍ଷମ । ତେଣୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆମକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାବେଳେ ଉଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କର ଏବଂ ଅନାସକ୍ତ ହୁଅ ।...

  ପିଲାମାନେ ଦୁନିଆକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ , ନୂତନ ଜିନିଷ , ଆଚରଣ ଇତ୍ୟାଦି ଶିଖିବା ପାଇଁ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ କୁହାଯାଏ ଯେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିପୋଷଣ କରିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଦ୍ୱାରା ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମାନ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଜାରି ରହିଥାଏ ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ବନ୍ଧୁ , ଶିକ୍ଷକ , ପରାମର୍ଶଦାତା ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ରହିପାରେ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏପରି କିଛି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବଦା ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ଏବଂ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଚାହିଁଥାନ୍ତି । ଆମେ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି , “ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଆଚରଣ କରନ୍ତି , ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସେହି ଆଚରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରମାଣ କରିଦିଅନ୍ତି , ଲୋକେ ତାହା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି” (3.21) । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆହୁରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି , “ ତିନିଲୋକରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ , କି କୌଣସି ପ୍ରାପ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମୋତେ ଅପ୍ରାପ୍ତ ନୁହେଁ ; ତଥାପି ମୁଁ କର୍ମରେ ହିଁ ଲାଗି ରହିଛି” (3.22) । “ଯଦି ମୁଁ କଦାଚିତ୍‌ ସାବଧାନ ହୋଇ କର୍ମରେ ଲାଗି ନ ରହିବି , ତେବେ ବଡ଼ କ୍ଷତି ହୋଇଯିବ ; କାରଣ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ମୋତେ ଅର୍ଥାତ୍...