72. ଧାରଣାର ବନ୍ଦୀ

 

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି, “ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହିତ ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କରେ ଓ କର୍ମମାନଙ୍କରେ ଆସକ୍ତ ରହନ୍ତି । ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବରେ ବୁଝି ନ ଥିବା ସେହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଅଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବରେ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ବିଚଳିତ କରିବା ଉଚିତ୍‌ ନୁହେଁ” (3.29) ।

          ବାସ୍ତବିକ କର୍ତ୍ତା ହେବା ବ୍ୟତୀତ, ଗୁଣଗୁଡ଼ିକରେ ଆମକୁ ସମ୍ମୋହିତ କରିବାର ଏବଂ ଆମ ଉପରେ ଯାଦୁ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅଛି ଯାହା ଆମକୁ ଆମର ବାସ୍ତବିକ ସ୍ୱଭାବକୁ ଭୁଲାଇଦିଏ । ଆମେ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ରହିଥାଉ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁନାହୁଁ ଯେ ଆମେ ଏହି ପ୍ରକାର ଯାଦୁର ଅଧୀନରେ ଅଛୁ ।

          ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜ୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତି । ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗୁଣର ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ଛଳନା ବା ମାୟାର ଅଧୀନରେ ରହି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କର୍ତ୍ତା (3.27) ଏବଂ ଜିନିଷ ହାସଲ କରିବାକୁ, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ, ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଏବଂ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ଏଥି ସହିତ, ସେମାନେ ପରିବାର, କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ସମାଜରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଶା ଅନୁଯାୟୀ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଏହା ଘଟେ ନାହିଁ, ଦୋଷ, ଅନୁତାପ, କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଦୁଃଖ ପରି ପରିଣାମ ଆସେ ।

          ସଚେତନତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ଏକ ଘଟଣା ଘଟିବାର କିଛି ସମୟ ଅତିବାହିତ ହେବା ପରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ବର୍ଷ, ଦଶନ୍ଧି କିମ୍ବା ଏକ ଆଜୀବନ ହୋଇପାରେ । ଘଟଣାଗୁଡିକ ଆମେ କହୁଥିବା ଶବ୍ଦ ହୋଇପାରେ, ଆମେ ଚାହୁଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ହୋଇପାରେ, ଆମେ କରୁଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଆମେ କରୁଥିବା କର୍ମ ହୋଇପାରେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଗୁଣ ହେତୁ   ହୋଇପାରେ ।

          ସଚେତନତାର ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୁଝିବା ଯେ ଗୁଣ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ପରସ୍ପର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିସ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଆମେ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ (3.27) । ଏହା ଆନନ୍ଦ ସହିତ ସମୀକ୍ଷା କରିବାର କଳା ।

          ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ସହିତ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ସଚେତନତାର ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିବେ ତେଣୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିଜନ ମାନଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ବିଚଳିତ ନକରି ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।

          ଆମେ ରହୁଥିବା ଦୁନିଆର ଅନେକ ଧାରଣା ବହନ କରୁ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଧାରଣାର ବନ୍ଦୀ ଅଟନ୍ତି । ଜୀବନରେ ସଂଗୃହିତ ଏହି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଲୋପ କରିବା ବୁଦ୍ଧିମାନତା ଅଟେ ।