ଗୀତା ଆଚରଣ

  ଯଜ୍ଞ ବଳିଦାନ କିମ୍ବା ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ; କେତେକ ଯୋଗୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ; ଅନ୍ୟ କେତେକ ଯୋଗୀ ବ୍ରହ୍ମରୂପକ ଅଗ୍ନିରେ ବଳିଦାନର ବଳିଦାନ କରନ୍ତି (4.25) ।           ସଚେତନତା ବିନା ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ , ଜୀବନ କେବଳ ଜିନିଷ ସଂଗ୍ରହ କରି ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଅଟେ । ଜୀବନର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ଜିନିଷ , ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଭାବନାର ତ୍ୟାଗ । ମନର ଉର୍ବର ମାଟିରେ ଅହଂକାରର ମଞ୍ଜି ବୁଣିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ବଳିଦାନ ସଦୃଶ । ତୃତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ବଳିଦାନର ବଳିଦାନ କରିବା , ଏହା ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରି ଯେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମ ଅର୍ଥାତ୍‌ ପରମାତ୍ମା ଅଟନ୍ତି ।           ଏହା କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ମନ ଉନ୍ମୁଖ କର୍ମଯୋଗୀ ସର୍ବଦା କର୍ମ ସନ୍ଧାନରେ ଥାଏ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି ଯଜ୍ଞ କରିବା । ବୁଦ୍ଧି ଭିତ୍ତିକ ଜ୍ଞାନଯୋଗୀ ନିର୍ମଳ ସଚେତନତା ବିଷୟରେ ଏବଂ ସେ ବଳିଦାନକୁ ହିଁ ବଳିଦାନ ଦେଇଥାଏ । ଯେବେ କି ପ୍ରଥମଟି ଅନୁକ୍ରମିକ ଅଟେ , ତା ପରଟି ଲମ୍ବା ଛଲାଙ୍ଗ (ଡେଇଁବା) କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଲଭ ଅଟେ । ଯଦିଓ ଉଭୟ ରାସ୍ତା ସମାନ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳକୁ ନେଇଯାଏ ।    ...

  ଅନାସକ୍ତି ଏବଂ ବୀତରାଗ ଭଳି କିଛି ଶବ୍ଦ ଗୀତାର ମୂଳ ଉପଦେଶ ଅଟେ । ଆସକ୍ତି ଏବଂ ବିରକ୍ତି ଦୁଇଟି ଧୃବ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନାସକ୍ତିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏହି ଧୃବଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା । ସେହିପରି , ବୀତରାଗ , ରାଗ କିମ୍ବା ବିରାଗ (ଘୃଣା) ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ଉଭୟ ବାହାରେ । ଏହି ଧ୍ରୁବଗୁଡିକ ଅହଂକାର ଛଡା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ ଏବଂ ଏହି ଅହଂକାରକୁ ଛାଡି ଦେଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏହି ଅବସ୍ଥା ମୁକ୍ତି ଛଡା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ ।           ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ , ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି “ଯାହାଙ୍କ ଆସକ୍ତି ସର୍ବଥା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି , ଯେ ଦେହାଭିମାନ ଓ ମମତାରହିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି , ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ନିରନ୍ତର ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ରହିଛି , କେବଳ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ ନିମିତ୍ତ କର୍ମ କରୁଥିବା ସେହି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସକଳ କର୍ମ ଭଲ ଭାବରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ” (4.23) । “ମୁଁ’ , ଆମର ଧନ ; ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ; ପସନ୍ଦ ଏବଂ ନାପସନ୍ଦ ; ଏବଂ ବିଚାର ଏବଂ ଭାବନା ସହିତ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଅଟେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡିବା ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଶୂନ୍ୟତା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯାହା ଯନ୍ତ୍ରଣା , ଭୟ , କ୍ରୋଧ ଏବଂ ବିରକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରେ । ତେଣୁ ‘ମୁଁ’ ଛାଡିବା ଏକ ସହଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ । କୌତୁହଳର ବିଷୟ ହେଉଛି ଏହା କେବଳ ମାଲିକାନା ପରିଚୟ ଏବଂ କର୍ତ୍ତାପଣର ଭାବନ...

  ବିକର୍ମ ( ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମ) ବା ପାପର ପ୍ରଶ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ । ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାପର କାରଣ ହେବ (1.36) । ବାସ୍ତବରେ , ସଂସ୍କୃତିଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମକୁ ପାପ ଭାବରେ ପରିଭାଷିତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ତାଲିକା ସମୟ ସହିତ ବଦଳୁ ଥାଏ । ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ , ଦେଶଗୁଡିକର ନିଜସ୍ୱ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତା ଅଛି ଯାହାକି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପରାଧ କିମ୍ବା ପାପ ବୋଲି ବିବେଚନା କରେ ଏବଂ ଯଦି ଏହି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା କରା ନ ଯାଏ ତେବେ ଦଣ୍ଡନୀୟ । ଯେତେବେଳେ ଏହିପରି ପାପଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ ଆମେ ନିଜକୁ ଦୋଷ , ଅନୁତାପ ଏବଂ ଲଜ୍ଜା ସହିତ ଦଣ୍ଡିତ କରୁ ।           ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି , “ ଯେ ଆଶାରହିତ ହୋଇଛନ୍ତି , ଯେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଶରୀରକୁ ଜୟ କରିନେଇଛନ୍ତି , ଯେ ସମସ୍ତ ଭୋଗସାମଗ୍ରୀ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛନ୍ତି , ସେହି ପୁରୁଷ କେବଳ ଶରୀର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପଭୋଗୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ” (4.21) । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ପାପ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ , ସୁଖ ଏବଂ ଦୁଃଖ ; ଲାଭ ଏବଂ କ୍ଷତି ; ବିଜୟ ଏବଂ ପରାଜୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କର , ଯାହାଫଳରେ ସେ କୌଣସି ପାପ କରିବେ ନାହ...

  ଏକ ଭୋକିଲା ଠେକୁଆ ଉପରେ ଝୁଲୁଥିବା ଅଙ୍ଗୁର ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା , ବିଫଳ ହେଲା ଏବଂ ଭାବିଲା ଯେ ଅଙ୍ଗୁର ଖଟା। ଏହି ପରିଚିତ କାହାଣୀ ନିରାଶା , ତୃପ୍ତି ଏବଂ ସୁଖକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ କୋଣ ପ୍ରଦାନ କରେ ।           ସମୟସମାୟିକ ମନୋବିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ବାହାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ , ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କର ଅନ୍ୟତମ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସୁଖର ସଂଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ବିଷୟରେ କୁହେ । ଠେକୁଆଟି ଠିକ୍‌ ତାହା କଲା ଏବଂ ଅଙ୍ଗୁର ଖଟା ବୋଲି ଭାବିକରି ନିଜକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା ଏବଂ ଆଗକୁ ଚାଲି ଗଲା ।           ତୃପ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ , ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସୁଖର ସଂଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ବାହାରେ ଯାଇ କୁହନ୍ତି ; “ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ଏବଂ ତାହାର ଫଳରେ ସର୍ବଥା ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ସଂସାରର ଆଶ୍ରୟରୁ ରହିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପରମାତ୍ମାଙ୍କଠାରେ ନିତ୍ୟତୃପ୍ତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି , ସେ କର୍ମରେ ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁତଃ କିଛି ବି କରନ୍ତି ନାହିଁ” (4.20) । ନିଜଠାରୁ ସଂତୃପ୍ତ ହେବା ଗୀତାର ଏକ ମୂଳ ଉପଦେଶ ଅଟେ ଏବଂ ଅନେକ ସମୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆତ୍ମବାନ କିମ୍ବା ଆତ୍ମ-ତୃପ୍ତ ହେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି , ଯାହା ମୂଳତଃ ନିଜଠାରୁ ସଂତୃପ୍ତ ହେବା । ଆତ...

  ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂସ୍କୃତି ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ‘କ’ଣ କରିବା ଏବଂ କ’ଣ କରିବା ନାହିଁ’ ବିକଶିତ କରିଛି ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିକାଶ ସହିତ କିଛି ‘ କ’ଣ କରିବା ନାହିଁ’ ଏକ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ଅପରାଧିକ ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ , ଅପରାଧୀର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ନିସ୍ପାଦନ ଭୂମିକା ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅପରାଧ ପଛରେ ଥିବା ଚିନ୍ତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ହେଉଛି ଭୌତିକ ଦିଗ । ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅପରାଧରେ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ଉପାଦାନର ପ୍ରମାଣ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।           ଯଦି ଆମେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସଂକଳ୍ପ ରୂପରେ ଏବଂ ନିଷ୍ପାଦନକୁ କାମନା ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି ତେବେ ଆମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ବୁଝିପାରିବା , “ ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ କର୍ମ କାମନାଶୂନ୍ୟ ଓ ସଂକଳ୍ପଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ତଥା ଯାହାଙ୍କର ସମସ୍ତ କର୍ମ ଜ୍ଞାନରୂପକ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି , ସେହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ବୋଲି କହନ୍ତି”    (4.19) ।             ସାଧାରଣତଃ , ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପରାଧ ନହୁଏ , ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାଜ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ , ଯଦିଓ ଜଣେ ଅପରାଧିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ବୁଲୁଛି । କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ...

  ‘ଏକ୍ଟ ଆଫ୍‌ କମିଶନ ଏଣ୍ଡ୍‌ ଓମିଶନ୍‌’ ହେଉଛି ଏକ ବାକ୍ୟାଂଶ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ଆଇନଗତ ଶବ୍ଦାବଳୀରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଠିକ୍‌ ସମୟରେ ବ୍ରେକ୍‌ ଲଗାଇବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଥିବା ଡ୍ରାଇଭର ଏକ ଅଘଟଣ ଘଟାଇଲା ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଲା । ଏହି ଭୁଲ ବା ଅକର୍ମ (ନିଷ୍କ୍ରିୟତାର କାର୍ଯ୍ୟ) ଦୁର୍ଘଟଣାର କର୍ମ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ ।           ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ , ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାବେଳେ , ଆମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପରୁ ଆମେ ବାଛିଥାଉ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏହି ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟବହାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ , ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିକଳ୍ପ ଆମ ପାଇଁ ଅକର୍ମ ହୋଇଯାଏ , ଯେଉଁଥିରେ ଏହା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହୋଇଛି ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ଅକର୍ମ ଅଛି ।           ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡିକ ଆମକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର ବକ୍ତବ୍ୟ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ , “ ଯେ କର୍ମରେ ଅକର୍ମ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅକର୍ମରେ କର୍ମ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି , ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍‌ ଏବଂ ସେହି ଯୋଗୀ ସମସ୍ତ କର୍ମ କରିଥାନ୍ତି” (4.18) ।           ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ; “ କର୍ମ କ’ଣ ଏବଂ ଅକର୍ମ କ’ଣ ? ଏହିପରି ଭାବରେ ଏହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି...

  ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି , “ କର୍ମଫଳରେ ମୋର ସ୍ପୃହା ନାହିଁ , ତେଣୁ ମୋତେ କର୍ମମାନେ ଲିପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେ ମୋତେ ଏପରି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିପାରନ୍ତି , ସେ ମଧ୍ୟ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ” (4.14) । ଏହା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଯେ ଆମର କର୍ମ ଉପରେ ଅଧିକାର ଅଛି କିନ୍ତୁ କର୍ମର ଫଳ ଉପରେ ନୁହେଁ (2.47) ।           ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆମକୁ କୁହନ୍ତି ଯେ “ଏହି ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ଓ କର୍ମର ବିଭାଗ ପୂର୍ବକ ମୋ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଛି ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ସେହି ସୃଷ୍ଟି ରଚନାଦି କର୍ମର କର୍ତ୍ତା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ , ତୁମେ ମୋତେ ଅର୍ଥାତ୍‌ ଅବିନାଶୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବସ୍ତୁତଃ ଅକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଜାଣ” (4.13) । ଏହା କର୍ତ୍ତାପଣର ଅନୁପସ୍ଥିତିକୁ ସଙ୍କେତ କରେ ।           ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି , “ ପୂର୍ବକାଳର ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଜାଣି କର୍ମ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦିକାଳରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ହିଁ କର” (4.15) ।           ଆମ ଜୀବନର ସାଧାରଣ ପଥରେ , ଆମେ ଆମର କର୍ମର ଫଳାଫଳ ପାଇବା ପାଇଁ କର୍ମ କରୁ । ତଥାପି , ଯ...