ଗୀତା ଆଚରଣ

            ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି: “କଇଁଛ ଯେପରି ନିଜର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁଦିଗରୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରି ଆଣେ , ଏହି ପୁରୁଷ ଯେତେବେଳେ ଠିକ୍‌ ସେହିପରି ନିଜର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାହ୍ୟ ବିଷୟମାନଙ୍କରୁ ସକଳପ୍ରକାରେ ହଟାଇ ଆଣନ୍ତି , ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ବୋଲି ଜାଣିବ” (2.58) ।           ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ସଂପର୍କର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର । ସେ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଆମକୁ ଆମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବା ଉଚିତ୍‌ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଜକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକର ବିଷୟ ସହିତ ଜଡିତ ହେବା ଦେଖୁ ଯେପରି ସାଙ୍କେତିକ କଇଁଛ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ଏହାର ଅଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ନିଏ ।           ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକର ଦୁଇଟି ଅଂଶ ଅଛି । ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ଆଖିଡୋଳା ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି , ମସ୍ତିଷ୍କର ଅଂଶ ଯାହାକି ନିୟନ୍ତ୍ରକ , ଯାହା ଏହି ଚକ୍ଷୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ।           ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ    ହୁଏ । ପ୍ରଥମଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟର ସର୍ବ...

           ଏକ ପରିସ୍ଥିତି , ବ୍ୟକ୍ତି , କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳାଫଳ ପାଇଁ ଆମେ ତିନୋଟି ପ୍ରକାରର ବର୍ଗୀକରଣ କରିଥାଉ ; ଭଲ , ଖରାପ , କିମ୍ବା କୌଣସି ବର୍ଗୀକରଣ ନ କରିବା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ସୂଚିତ କରନ୍ତି ଏବଂ କୁହନ୍ତି ଯେ , ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସେ ଯିଏ ଭଲ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଖରାପ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି ନାହିଁ (2.57) । ସେ ସର୍ବଦା ଆସକ୍ତି ବିନା ରହନ୍ତି । ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ବିଭାଜନକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ତଥ୍ୟକୁ ତଥ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ , କାରଣ ବିଭାଜନ ହେଉଛି ସୁଖ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ  (2.50) ।           ଏହି ଶ୍ଳୋକର ଆଚରଣ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାରଣ ଏହା ନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ତଥ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ବୋଲି ବିଭାଜନ କରିବାର ଆମର ପ୍ରବୃତ୍ତି ବିରୁଦ୍ଧରେ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ପରିସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିର ସାମ୍ନା କରେ ଯାହାକୁ ଖରାପ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି , ତେବେ ଘୃଣା ଏବଂ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ପଟେ , ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ଏହାକୁ ବର୍ଗୀକୃତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଘୃଣାର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ନାହିଁ । ସେହିଭଳି , ଭଲ ହେଲେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ଉତ୍ସାହ...

          ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ ଏକ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ହେଉଛି ଯିଏ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ (2.56) । ସେ ରାଗ , ଭୟ ଏବଂ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ଳୋକ 2.38ର ଏକ ବିସ୍ତାର ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସୁଖ ଏବଂ ଦୁଃଖ ; ଲାଭ ଏବଂ କ୍ଷତି ; ତଥା ଜୟ ଏବଂ ପରାଜୟକୁ ସମାନ ଭାବରେ ମାନିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି ।           ଆମେ ସମସ୍ତେ ସୁଖ ଖୋଜୁଥାଉ କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଅବଶ୍ୟ ଆମ ଜୀବନରେ ଆସେ କାରଣ ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଗଳ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥାନ୍ତି । ଏହା ମାଛ ପାଇଁ ଖାଇବା ପରି ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଟା ଏହା ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ।           ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ହେଉଛି ସେ ଯିଏ ଏହି ଧୃବଗୁଡିକ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ଏକ ସଚେତନତା ଯେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଗୋଟିଏ ଖୋଜୁ , ଅନ୍ୟଟି ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ - ଯଦିଓ ଏକ ଭିନ୍ନ ଆକାରରେ କିମ୍ବା କିଛି ସମୟ ଅତିବାହିତ ହେଲା ପରେ ।           ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମର ଯୋଜନାରୁ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥାଉ , ଅହଂକାର ଫୁଲିଯାଏ , ଯାହା ଉତ୍ସାହ , କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଦୁଃଖରେ ପରିଣତ ହୁଏ , ଅହଂକାର ଆଘାତ ପ...

            ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ , ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ନିଜଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ (2.55) । କୌତୂହଳର ବିଷୟ ହେଉଛି , ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାଁନ୍ତି ଯେ , ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ କିପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି , ବସନ୍ତି ଏବଂ ଚାଲନ୍ତି ।           “ନିଜଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ’ କେବଳ ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଘଟଣା ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଆଚରଣ ଆଧାରରେ ଏହାକୁ ମାପ କରିବାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ । ଏହା ସମ୍ଭବ , ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉଭୟ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏକ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ସମାନ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ , ସମାନ ଭାବରେ ବସିବେ ଏବଂ ଚାଲିବେ । ଏହା ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଆମର ବୁଝାମଣାକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଥାଏ ।           ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଜୀବନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉଦାହରଣ । ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲେ । ସେ ମାଖନ୍‌ ଚୋର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ତାଙ୍କର ରାସ ଲୀଳା , ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ବଂଶୀ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ , କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡିଥିଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ରାସ ଲୀଳା ସନ୍ଧାନରେ ଆଉ ଫେରି ନଥିଲେ । ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ , କିନ୍ତୁ ବେଳେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରୁ...

             ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜ୍ଞାନଯୋଗକୁ ଶ୍ଳୋକ 2.11ରୁ 2.53 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ , ଯାହା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂଆ ଥିଲା । ଅର୍ଜୁନ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ଯେ ଜଣେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ , ଯିଏ ସମାଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି , ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ , ସେହି ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷ କିପରି ବଚନ କୁହନ୍ତି , କିପରି ବସନ୍ତି ଏବଂ କିପରି ଚାଲନ୍ତି (2.54) ।           ଅର୍ଜୁନକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ (2.55) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆମର ତୁଳନାତ୍ମକ ମନକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ମାନଦଣ୍ଡ ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମାନାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର ଅଗ୍ରଗତି ମାପିବା ।           ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ , “ ହେ ଅର୍ଜୁନ! ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୁରୁଷ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରହନ୍ତି , ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲାଯାଏ” (2.55) । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିଜଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ , ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସମାପ୍ତ ହୁଏ , ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ହୋଇଯାଏ ।     ...