23. ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ ଅଟେ

 

          ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୁହନ୍ତି ଯେ ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅକଳ୍ପନୀୟ, ବିଶୃଙ୍ଖଳାମୁକ୍ତ ଅଟେ । ଏହା ବୁଝିଗଲେ ଭୌତିକ ଶରୀର ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ (2.25) । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥିଲେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁଣି ଥରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି (2.28) ।

          ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ, ଅନେକ ସଂସ୍କୃତି ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ତରଙ୍ଗର ଉଦାହରଣ ଦେଇଥାଏ । ସମୁଦ୍ର ଅବ୍ୟକ୍ତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ ଏବଂ ତରଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ । ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଆକାର, ତୀବ୍ରତା ଇତ୍ୟାଦିରେ ଦେଖାଯାଏ । ଶେଷରେ ତରଙ୍ଗ ସେହି ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଯାଏ ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ଉଠିଥିଲେ । ଆମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତ ଅର୍ଥାତ୍‌ ତରଙ୍ଗକୁ ଅନୁଭବ କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖିଥାଏ ।

          ସେହିଭଳି, ଏକ ମଞ୍ଜି ଗଛ ହେବାର କ୍ଷମତା    ରଖିଥାଏ । ଗଛଟି ମଞ୍ଜିରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭାବରେ ରହିଥାଏ । ଏହା ପ୍ରକଟ ହୁଏ ଏବଂ ଗଛ ଆକାରରେ ବଢିବାକୁ ଲାଗେ । ଅନେକ ମଞ୍ଜି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପରେ ଏହା ଶେଷରେ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ ।

          ବ୍ୟକ୍ତ ହେଉଛି ତାହା ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ସେମାନଙ୍କର ସୀମିତ ସାମର୍ଥ୍ୟ ସହିତ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି । ଆମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକର ସାମର୍ଥ୍ୟ ବଢାଇବା ପାଇଁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବୌଜ୍ଞାନିକ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ । ମାଇକ୍ରୋସ୍କୋପ୍‌ କିମ୍ବା ବାଇନୋକୁଲାର୍‌ ଆଖିର ଦେଖିବାର କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଧିଷ୍ଟ । ଏକ୍ସ-ରେ ମେସିନ୍‌ ଆଖିକୁ ଆଲୋକର ଅଭେଦ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆବୃତ୍ତିରେ ଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ ।

          କିନ୍ତୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ ଏହା (ଅବ୍ୟକ୍ତ) ଅକଳ୍ପନୀୟ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯନ୍ତ୍ରର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ। ମନ ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ କଳ୍ପନା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, କାରଣ ମନ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକର ଏକ ମିଶ୍ରଣ ।

          ଆମ ପରି ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ମାନବ ଶରୀର ସହିତ ପରିଚିତ କରିଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଏହା ବାହାରେ ଆଉ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କିମ୍ବା ଅଭିଜ୍ଞତା ନଥିଲା । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବିଷୟରେ କହି ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏକ ଆଦର୍ଶ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପରି ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ନିଜେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ଆମେ କିପରି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ହେବା ?