29. ସନ୍ତୁଳନ ହେଉଛି ପରମପଦ

            

ଶ୍ଳୋକ 2.38 ଗୀତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାରକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ସେ ସୁଖ ଏବଂ ଦୁଃଖ, ଲାଭ ଏବଂ କ୍ଷତି, ବିଜୟ ଏବଂ ପରାଜୟ ସମାନ ଭାବି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ତେବେ ସେ କୌଣସି ପାପ କରିବେ ନାହିଁ । ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଯେ ଏଠାରେ ‘ସମାନତା’ ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ।

          ଏହି ଶ୍ଳୋକ କେବଳ କହିଛି ଯେ ଆମର ସମସ୍ତ କର୍ମ ପ୍ରେରିତ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରେରଣା କର୍ମକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପାପ ବନାଏ । ଆମେ କ୍ୱଚିତ୍‌ ଜାଣୁ କିମ୍ବା କୌଣସି କର୍ମ କରୁ ଯାହା ଆନନ୍ଦ, ଲାଭ କିମ୍ବା ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ବା ଯନ୍ତ୍ରଣା, କ୍ଷତି କିମ୍ବା ପରାଜୟରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ପାଇଁ କରୁ ।

          ଜ୍ଞାନ ଏବଂ କର୍ମଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ, କର୍ତ୍ତା, କର୍ମ ଏବଂ କର୍ମର ଫଳ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମର ଫଳାଫଳକୁ ସୁଖ/ଦୁଃଖ, ବିଜୟ/ପରାଜୟ ଏବଂ ଲାଭ/କ୍ଷତିରେ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି ।

          ଏହି ଶ୍ଳୋକରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମତ୍ୱ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ତିନୋଟିକୁ ଅଲଗା କରିବାକୁ ସଙ୍କେତ କରୁଛନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ଉପାୟ ହେଉଛି ଜୀବନର ମହାନ ନାଟକରେ ଆମେ କର୍ତ୍ତାପଣକୁ ଛାଡି କରି ଏକ ସାକ୍ଷୀ ହେବା । ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପାୟ ହେଉଛି ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିବା ଯେ କର୍ମର ଫଳ ଉପରେ ଆମର କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ କାରଣ ଏହା ଆମର ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ କାରଣର ମିଶ୍ରଣ । କର୍ତ୍ତାପଣ କିମ୍ବା କର୍ମର ଫଳ ଛାଡିବାର ପଥ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡିତ ଏବଂ ଗୋଟିଏରେ ପ୍ରଗତି ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ଅନ୍ୟଟିରେ ପ୍ରଗତି କରିବ ।

          କର୍ମ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ପୃଥିବୀକୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା । ଏହାର ମାଲିକାନା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଏହାର ପରିଣାମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।

          ଏହି ଶ୍ଳୋକକୁ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇପାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଭାବ ସବୁକିଛି। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ‘କର୍ମ’ଠାରୁ ଅଧିକ ‘ଭାବ’କୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଅନ୍ତି । ଏହି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସମର୍ପଣ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ସମତ୍ୱ    ଆଣିଥାଏ ।

          ବ୍ୟକ୍ତିର ନିଜ ମନୋଦଶା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସେ ନିଜ ପଥ ବାଛି ପାରିବେ । ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଯାହା ବି ହେଉ, କେବଳ ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଜଣେ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ ।