30. ଜଳ, ବାଲି ଏବଂ ପଥର ଉପରେ ଲେଖିବା

    

            ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ସାଂଖ୍ୟଯୋଗ (2.11-2.38) ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ମଯୋଗକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବେ, ଯାହାର ଅଭ୍ୟାସ କରି ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ (2.39) ।

          ସାଂଖ୍ୟଯୋଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସଚେତନ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଅବିନାଶୀ ଚୈତନ୍ୟ ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହି ଶ୍ଳୋକଠାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କର୍ମଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେଣୁ କର୍ମବନ୍ଧନ ଏବଂ ଯୋଗକୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଛି ।

          ଯୋଗର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମିଲାନ୍‌ ଏବଂ ଗୀତାରେ ଏହା ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମତ୍ୱକୁ ହିଁ ଯୋଗ କୁହନ୍ତି (2.48), ଯେଉଁଠାରେ ସଫଳତା କିମ୍ବା ବିଫଳତା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡି ଦିଆଯାଏ । ଶ୍ଳୋକ 2.38ରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ହେଉଛି ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ବିଜୟ-ପରାଜୟ ଏବଂ ଲାଭ-କ୍ଷତି ସହିତ ସମତ୍ୱ ବଜାୟ ରଖିବା ।

          କର୍ମବନ୍ଧନ ମସ୍ତିଷ୍କ ଉପରେ ସେହି ଛାପଗୁଡ଼ିକୁ ସନ୍ଦର୍ଭିତ କରେ, ଯାହା ଉଭୟ ସୁଖଦ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଅଟେ, ଯାହା ଆମେ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ଭିତର ତଥା ବାହାରୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଛାଡି ଦିଆଯାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ରୂପରେ ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାୟୁ ନମୁନା (ନ୍ୟୁରାଲ୍‌ ପ୍ୟାଟର୍ନ) କୁହାଯାଏ । ମସ୍ତିଷ୍କ ଉପରେ ଏହି ଛାପଗୁଡିକ ଆମ ଆଚରଣକୁ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ସ୍ତରରୁ ପରିଚାଳନା କରେ ଏବଂ ତେଣୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ କର୍ମବନ୍ଧନର ଛାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ କୁହନ୍ତି ।

          ଆମର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ହେଉଛି ସେହି ଛାପକୁ ପସନ୍ଦ କରିବା ଯାହା ଆମକୁ ସୁଖ ଏବଂ ଲାଭ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସେହି ଛାପକୁ ଘୃଣା କରିବା ଯାହା ଆମକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ କ୍ଷତି  ଦେଇଥାଏ । ଏହି ଛାପଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଗଭୀର, ପସନ୍ଦ କିମ୍ବା ଘୃଣା କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ସେତେ ତୀବ୍ର ଥାଏ ।

          ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏହି ପ୍ରଭାବଗୁଡିକ ପଥର, ବାଲି ଏବଂ ଜଳ ଉପରେ ଲେଖିବା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ । ଯେତେବେଳେ ଛାପ ପଥର ଉପରେ ଥାଏ, ଏହା ଗଭୀର ଅଟେ ଏବଂ ଆମକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ବାଲି ଉପରେ ଲେଖିବା ଏହା ଅପେକ୍ଷା ଟିକିଏ କମ୍‌ ସମୟ ପାଇଁ କିନ୍ତୁ ପାଣି ଉପରେ ଲେଖିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଲିଭିଯାଏ ।

          ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ କର୍ମଯୋଗ ଆମକୁ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥାଏ ସେତେବେଳେ ସେ ଜଳ ଉପରେ ଥିବା ଛାପର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ କହୁଛନ୍ତି । କର୍ମଯୋଗ ଆମକୁ ଏତେ ସରଳ କରିଥାଏ ଯେ ଆମକୁ କିଛି ପ୍ରଭାବିତ କିମ୍ବା ବିଚଳିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।