49. ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ହେଉଛି ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଘଟଣା

 

         ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ, ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ନିଜଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ (2.55) । କୌତୂହଳର ବିଷୟ ହେଉଛି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗର ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାଁନ୍ତି ଯେ, ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ କିପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ବସନ୍ତି ଏବଂ ଚାଲନ୍ତି ।

          “ନିଜଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ’ କେବଳ ଏକ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଘଟଣା ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଆଚରଣ ଆଧାରରେ ଏହାକୁ ମାପ କରିବାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ । ଏହା ସମ୍ଭବ, ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉଭୟ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଏକ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ସମାନ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ, ସମାନ ଭାବରେ ବସିବେ ଏବଂ ଚାଲିବେ । ଏହା ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଆମର ବୁଝାମଣାକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଥାଏ ।

          ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜୀବନ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଜୀବନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉଦାହରଣ । ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲେ । ସେ ମାଖନ୍‌ ଚୋର ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା । ତାଙ୍କର ରାସଲୀଳା, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ବଂଶୀ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବୃନ୍ଦାବନ ଛାଡିଥିଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ରାସ ଲୀଳା ସନ୍ଧାନରେ ଆଉ ଫେରି ନଥିଲେ । ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବେଳେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେଇ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ସେ ‘ରଣ-ଚୋଡ୍‌-ଦାସ’ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା । ସେ ଅନେକ ଚମତ୍କାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ବିବାହ କରିବାର ସମୟ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ବିବାହ ମଧ୍ୟ କଲେ ଏବଂ ପରିବାରର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କଲେ । ଚୋରିର ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସେ ସାମନ୍ତକାମଣିକୁ ଖୋଜିଥିଲେ ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଗୀତାର ଜ୍ଞାନ ଦେବାର ସମୟ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ତାହା ମଧ୍ୟ କଲେ । ଶେଷରେ ସେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି ମରିଗଲେ ।

          ପ୍ରଥମେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନର ଧାରଣା, ବର୍ତ୍ତମାନରେ ବଞ୍ଚିବା । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହା ଏକ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଉତ୍ସବର ଜୀବନ, ଯେହେତୁ ସେ ଅସୁବିଧାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଥିଲେ। ତୃତୀୟତଃ, ଯେପରି ଶ୍ଳୋକ 2.47ରେ ସୂଚିତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାର ଅର୍ଥ ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ନୁହେଁ,ବରଂ ଏହା କର୍ତ୍ତାପଣର ଭାବନା ଏବଂ କର୍ମଫଳର ଆଶା ତ୍ୟାଗ କରି କର୍ମ କରିବା ।

          ମୂଳତଃ, ଏହା ଅତୀତର କୌଣସି ଭାର କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତରୁ କୌଣସି ଆଶା ବିନା ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଞ୍ଚିବା । ଶକ୍ତି ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଛି ଏବଂ ଯୋଜନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସହିତ ସବୁକିଛି ବର୍ତ୍ତମାନରେ ହିଁ ଘଟିଥାଏ ।