48. ନିଜ ଠାରୁ ସଂତୃପ୍ତ

            ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜ୍ଞାନଯୋଗକୁ ଶ୍ଳୋକ 2.11ରୁ 2.53 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂଆ ଥିଲା । ଅର୍ଜୁନ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ଯେ ଜଣେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ, ଯିଏ ସମାଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ, ସେହି ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷ କିପରି ବଚନ କୁହନ୍ତି, କିପରି ବସନ୍ତି ଏବଂ କିପରି ଚାଲନ୍ତି (2.54) ।

          ଅର୍ଜୁନକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ (2.55) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆମର ତୁଳନାତ୍ମକ ମନକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ମାନଦଣ୍ଡ ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମାନାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର ଅଗ୍ରଗତି ମାପିବା ।

          ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି ଯେ, “ହେ ଅର୍ଜୁନ! ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୁରୁଷ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲାଯାଏ” (2.55) । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନିଜଠାରୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଇଚ୍ଛା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ହୋଇଯାଏ ।

          ଆମେ ସର୍ବଦା ଆମେ ଯାହା ଅଛୁ ତାହା ଠାରୁ ଅଲଗା ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ । ଆମେ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ବିରକ୍ତ ହୋଇଯାଉ । ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏହାକୁ କୁହାଯାଏ, “ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ନାହିଁ’ । ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏକ କୌଶଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ହେବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଉପଭୋକ୍ତା ଉତ୍ପାଦ କମ୍ପାନୀଗୁଡିକ ନିୟମିତ ଭାବରେ ନୂତନ ଉତ୍ପାଦ/ନମୁନାଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଗ୍ରାହକମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ଏକ ନୂତନ ନମୁନା କିମ୍ବା ଜିନିଷ/ବସ୍ତୁ ଚାହାଁନ୍ତି ।

          ଅନ୍ୟ ପଟେ, ଯଦି ଆମେ ନିଜ ଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି କିମ୍ବା ଅତିକମ୍‌ରେ ଏହା ବିଶ୍ୱାସ କରୁ ଯେ ଆମେ ନିଜକୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ କିପରି ଆଶା କରିପାରିବା ଯେ ପରିବାର ସମେତ ଅନ୍ୟମାନେ ଆମ ସହିତ ଖୁସି ହେବେ । ଅପରପକ୍ଷେ, ଆମେ ନିଜକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଇପାରିବା।

          ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏକ ଗଭୀର ସଚେତନତା ଆବଶ୍ୟକ କରେ ଯେ ସୁଖ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁସରଣ ଏକ ମୃଗତୃଷ୍ଣା ପଛରେ ଗୋଡ଼େଇବା ପରି । ଆମ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଏହି ମୌଳିକ ସତ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ । ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରିବା ହେଉଛି ସଚେତନ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ତୀବ୍ରତାକୁ ହ୍ରାସ କରିବା, ଅର୍ଥାତ୍‌ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁସରଣକୁ ହ୍ରାସ କରିବା, ଏବଂ ଏହା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।