124. କଠିନ ପରିଶ୍ରମର କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ

 

ଜୀବନଶୈଳୀ ଯାହା ବି ହେଉ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ପାଇଁ ଏକତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ବିଷୟରେ କହୁଥିଲେ (6.31) । ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଅଛି - ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିର ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଜଟିଳତାକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ, ଏହି ସଂସ୍କୃତିଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ପଥଗୁଡିକ ପରସ୍ପର ବିରୋଧାଭାସୀ ମନେ ହୁଏ । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଆମ ମନକୁ ବିଭାଜନ କରିବା ପାଇଁ ତାଲିମ ଦିଆଯାଇଛି ଯାହା ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରେ । ତୃତୀୟତଃ, ଯାହା ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ରଖିଥାଉ ଏବଂ ଏକତ୍ୱ ଆମ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂଆ କ୍ଷେତ୍ର । ଏହି ଅସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ଅର୍ଜୁନ ମନକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିହେବ ବୋଲି ପଚାରିଛନ୍ତି ।

          ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି “ମନ ଯେ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ, ତାହା ନିଃସନ୍ଦେହ । କିନ୍ତୁ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମନ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ” (6.35) । ଯାହାର ମନ ସଂଯତ ହୋଇ ନାହିଁ, ତା’ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମନକୁ ବଶ କରିଥିବା ପ୍ରଯତ୍ନଶୀଳ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାଧନା ବଳରେ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହଜ-ଏହା ମୋର ମତ” (6.36) । ଅସ୍ଥିର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୂର୍ବରୁ ସଂକଳ୍ପ ସହିତ (6.26) ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ (6.23) ।

          ବୈରାଗ୍ୟ ରାଗ ବା ମୋହର ବିପରୀତ ଧୃବ ଅଟେ । ଦୈନିକ ଜୀବନ ଆମକୁ ରାଗ ଏବଂ ବୈରାଗ୍ୟ ଉଭୟର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦେଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ଆମର ମନ କେବଳ ରାଗର ଅଭ୍ୟାସ କରେ ଯାହାକି ଇଚ୍ଛାର ଅନୁସରଣ କରିବା । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଆମେ ଏକ ସମ୍ପର୍କରେ ନିରାଶ ହୋଇପାରିବା ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଘଟେ ଆମେ ଆମର ସାଥୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇଥାଉ ଏବଂ ରାଗରେ ନିରାଶ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଆମେ ଏକ ନୂତନ ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜୁ । ବୈରାଗ୍ୟର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ ବରଂ ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା ଯେ ଆମେ ବାହାର ଦୁନିଆରୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରୁ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା ନାହିଁ । ବୈରାଗ୍ୟର ଆମର ପୂର୍ବ ଅନୁଭବ ଆମକୁ ଏହି ବୁଝାମଣାକୁ ଦୃଢ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସଚେତନ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

          ମୃତ୍ୟୁ ଶାଶ୍ୱତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମତ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ ଅଟେ । ଅନେକ ସଂସ୍କୃତି ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏକତ୍ୱ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି କାରଣ ଏହା ପରମ ବୈରାଗ୍ୟ ଅଟେ ।