126. ଯୋଗୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ

 

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହୁଛନ୍ତି, “ଯୋଗୀ ତପସ୍ୱୀଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମାନଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସକାମକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ତେଣୁ ହେ ଅର୍ଜୁନ! ତୁମେ ଯୋଗୀ ହୋଇଯାଅ (6.46) । ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ଯେଉଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍‌ ଯୋଗୀ ମୋ’ଠାରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିରନ୍ତର ଭଜୁଥାନ୍ତି, ସେହି ଯୋଗୀ ମୋ ମତରେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଅଟନ୍ତି” (6.47) ।

          ଯୋଗର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏକ ମିଳନ ଏବଂ ଯୋଗୀ ହେଉଛି ସେ ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ସହିତ ଏକତା ହାସଲ କରିଛି । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଯୋଗୀଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ । ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ହେବା, ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଗୁଣାତୀତ ହେବା ଏବଂ ଏହା ଜାଣି କରି ଯେ ଗୁଣ ବାସ୍ତବିକ କର୍ତ୍ତା ଅଟେ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହିବା, ମିତ୍ର ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି କିମ୍ବା ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ସମାଲୋଚନା ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା; ଯଜ୍ଞ ପରି ନିଷ୍କାମ କର୍ମ କରିବା; କର୍ମଫଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଶା ଛାଡିବା ଇତ୍ୟାଦି ସାମିଲ୍‌ ଅଟେ । ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଢ଼ି କରି ଏକ ଯୋଗୀ ନିଜଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହେ ।

          ତପସ୍ୱୀ ସେ ଅଟେ ଯିଏ କଠୋର ଅନୁଶାସନ ପାଳନ କରନ୍ତି, ବଳିଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ କିଛି ମହତ୍‌ ହାସଲ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ ଏପରି କିଛି କରନ୍ତି ଯାହା ସାଧାରଣ ଲୋକ ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାରେ କରିପାରେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ତଥାପି ତାଙ୍କ ଭିତରେ କିଛି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି ଏବଂ ସେ ଜଣେ ଯୋଗୀଙ୍କ ଠାରୁ କମ୍‌, ଯିଏ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛା ସମେତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି । ଯୋଗୀର ଇଚ୍ଛା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେପରି ନଦୀଗୁଡିକ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାନ୍ତି (2.70) ।

          ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀକୁ ଏମିତି ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପରେ ସନ୍ଦର୍ଭିତ କରାଯାଏ ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ରଖିଥାଏ । ଏପରିକି ଏହି ଗୁଣକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ କାରଣ ସେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କିଛି ଅଧିକ ଜାଣନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀ ନିଜ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେ (6.29) ଏବଂ ଏହା ଜାଣିବା ପରେ କେହି ମୋହିତ ହେବେ ନାହିଁ (4.35) । ଏହା ପରେ ଜାଣିବାକୁ କିଛି ବାକି ନଥାଏ ।

          କର୍ମୀ କର୍ମକାଣ୍ଡ ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ଯେବେକି ଏକ ଯୋଗୀ ଯଜ୍ଞ ସଦୃଶ ନିଷ୍କାମ କର୍ମରେ ଭାଗ ନିଏ ଏବଂ କର୍ମବନ୍ଧନରେ କେବେବି ବନ୍ଧା ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଯୋଗୀ କର୍ମୀ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟେ ।