138. ଭ୍ରମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା

 

ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ‘ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନ-ଯୋଗ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତର ବୁଝାମଣା ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦୁଇଟି ଆଶ୍ୱାସନା ଦିଅନ୍ତି । ପ୍ରଥମତଃ, ଥରେ ‘ଏହା’ ଜାଣିବା ପରେ, ଆଉ ଜାଣିବା ପାଇଁ କିଛି ରୁହେ ନାହିଁ (7.2) ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ଯଦି ‘ଏହା’ ମୃତ୍ୟୁର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି (7.29) ।

            ବ୍ୟକ୍ତ (ନାଶବାନ) ହେଉଛି ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗିକ୍‌ (7.4) ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତ (ଶାଶ୍ୱତ) ଜୀବନ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବାହାରେ କିନ୍ତୁ ମଣି ଅଳଙ୍କାରରେ ସୂତା ପରି ବ୍ୟକ୍ତକୁ ସମର୍ଥନ ଦିଏ (7.7) । ବ୍ୟକ୍ତ ତିନୋଟି ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରାନ୍ତି (7.25); ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଘୃଣାର ଧୃବତାର ପ୍ରଭାବରେ ଅଛି (7.27) ଯାହା ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବ ।

            ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବାହାର କରେ ଯେ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (ବ୍ୟକ୍ତ) ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରୁ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଯାହା ବି କିଛି ଦେଖୁ ସେ ସେହି ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଯାହାର କ୍ଷମତା ଅସୀମ ଥିଲା । ଏପରି ଅନୁରୂପ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ତାର/କେବୁଲ୍‌ ମାଧ୍ୟମରେ ଅସୀମ ସମ୍ଭାବ୍ୟତାର ଏକ ବିନ୍ଦୁ (ପରମାତ୍ମା) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ । ଭ୍ରମ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାରର ପ୍ରତିରୋଧ ଯାହା ଆମକୁ ଏହି ଉତ୍ସ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ବାରଣ କରିଥାଏ । ଶ୍ରଦ୍ଧା (7.21) ଚାଳକତା (କଣ୍ଡକ୍ଟିଭିଟି) ପରି, ଯାହା ଆମକୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ସ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଯାହା ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ (7.22) ଯେପରି ଚାରି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଘଟେ (7.16) । ଯେତେବେଳେ କାହାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଶତ ପ୍ରତିଶତ ହୁଏ, ତା’ହେଲେ ଏହା ଅତି ଚାଳକତା (ସୁପର କଣ୍ଡକ୍ଟିଭିଟି) ସଦୃଶ ହୋଇଥାଏ ଯେପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି, “ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ରୂପରେ ମନେ କରେ” (7.18) ।

            ଗୀତା ଅନୁଭୂତିଶୀଳ ଏବଂ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଅନୁଭବ କରିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ଅତୀତର ଜୀବନର ଅନୁଭୂତିର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଫସି ଥିଲୁ । ଥରେ ଆମେ ଏହି ଭ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବା ପରେ, ଆମେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ନ ହୋଇ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ଷଣରେ ଭ୍ରମର ସାମ୍ନା କରନ୍ତି । ଏହାକୁ ହିଁ ପରମ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା (ମୋକ୍ଷ)ର ଶାଶ୍ୱତ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।